Modernizm
Okres przypadający na koniec stulecia, określany mianem belle epoque lub modernizm bądź neoromantyzm. Młoda Polska była zupełnym przeciwieństwem pozytywizmu. Młodzi buntowali się przeciwko racjonalizmowi, praktycyzmowi i utylitaryzmowi. Uważali, iż technika, przemysł doprowadzają do zuniformizowania społeczności i zaniku indywidualności. Niepokoje społeczne odbiły się w filozofii Artura Schopenhauera, Friedricha Nietzschego, Henriego Bergsona, którzy stali się inspiracją dla wielu pisarzy. Do wielkich polskich artystów m.in. należą: Stanisław Przybyszewski, Karol Irzykowski, Tadeusz Miciński, Miriam, Witkacy, Stefan Żeromski, Władysław Stanisław Reymont, Wacław Berent i Gabriela Zapolska. Można wyróżnić kilka tendencji artystycznych w Europie: parnasizm, impresjonizm polski, secesję, symbolizm, dekadentyzm i ekspresjonizm. Przedstawicielami europejskiego modernizmu byli m.in. Joseph Conrad, Oskar Wilde, Charles Baudelaire, Jean Artur Rimbaud, Paul Verlaine, Henryk Ibsen, Antoni Czechow i Maurycy Maeterlinck. Modernizm w sztuce rozwinął się na przełomie wieków i nazywa się secesją, czyli sztuką nową. Przykładem secesji w Polsce są, m.in. Kamienica Pod Żabami w Bielsku - Białej i Bazylika pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie. Dwudziestolecie międzywojenne Trudno jest mówić o jakiejś specyficznej filozofii, czy też światopoglądzie dwudziestolecia międzywojennego. Podstawowe wątki Młodej Polski były wciąż obecne, choć na różny sposób modyfikowane. Nadal duży wpływ wywierała filozofia Nietschego i Bergsona. Filozofia polska przedstawia bogaty i złożony obraz. Rozwijano badania nad dziejami filozofii, a istotną rolę odgrywał neotomizm. Była to filozofia świętego Tomasz z Akwinu. Dominującą rolę w tym okresie pełniła jednak Szkoła Lwowsko - Warszawska, uznawana za polską odmianę filozofii analitycznej i koncentrująca się na problemach logicznych, metodycznych i językowych. Założycielem tej szkoły był Kazimierz Twardowski. Najwybitniejszą indywidualnością działającą na terenie szkoły był Stanisław Ignacy Witkiewicz, malarz, pisarz i myśliciel. Uważa się, że okres dwudziestolecia międzywojennego to czas idei i zmiany mentalności społecznej. Wielu artystów epoki poświęciło swą twórczość problemom rzeczywistego, realnego świata. ...

Oświecenie
Nurt kulturalny, zwany inaczej wiekiem rozumu i wiekiem filozofów, przypada na lata 1688 - 1789. Nazwa oświecenie wywodzi się od prastarej metafory świata. Wielki wpływ na rozwój nowych tendencji miały: absolutyzm we Francji, mocarstwowość Rosji, Konstytucja Stanów Zjednoczonych, rewolucja przemysłowa i mechanistyczna, wojny napoleońskie. Ludzie wierzyli w możliwość naukowego poznania, rozum, a także wyzwolili się spod dominacji Kościoła. Byli krytycznie nastawieni do dotychczasowych dogmatów i wzorców. Symbolem oświecenia stała się Wielka Encyklopedia Francuska, którą redagowali Denis Diderot i Jean dAlembert. Cechą zasadniczą tego okresu jest trójstylowość, obejmująca klasycyzm, sentymentalizm i rokoko. Głównymi nurtami filozoficznymi były: racjonalizm, ateizm, deizm, empiryzm, sensualizm, utylitaryzm, humanitaryzm, libertynizm, irracjonalizm i idea powrotu do natury. Przedstawicielami wieku powieści byli: Jonathan Swift, Daniel Defoe i Henry Fielding. Natomiast w Polsce tworzył m.in. Ignacy Krasicki, Julian Ursyn Niemcewicz, Stanisław Staszic i Hugo Kołłątaj. Architektura oświeceniowa inspirowała się budownictwem antycznym, czyli prostotą i symetrycznością, przestrzennością i naturalnością. Oświecenie Oświecenie stanowi epokę w dziejach kultury, która w Europie przypadała na koniec XVII wieku. W Polsce nierozerwalnie łączyła się z postacią Stanisława Augusta Poniatowskiego. Oświecenie wiązało się także z filozoficznymi pojęciami racjonalizmu i empiryzmu, które pojawiły się w myśli owych czasów. Termin ten odnosi się do sztuki, historii i literatury, a przede wszystkim określa tendencje kulturowe. Istotna jest w owej epoce metafora światła, utożsamianego ze światłem rozumu, które rozjaśnia ciemność przesądów i poddaje krytyce tradycję. Ludzie oświeceni nawiązywali do stoickiej koncepcji autonomii rozumu, który stanowił podstawę poznania świata i podstawę estetyki. Od stoików przyjęto także koncepcje empiryzmu i sensualizmu, oraz ideę tożsamości natury i rozumu. Oświecenie wiąże się z systemem układającym zasady wglądające rzeczywistością i z projektem, który zakłada rozwój cywilizacji. U podstaw projektów pedagogicznych znalazło się przekonanie o możliwości, zmiany człowieka, wiara w jego dobroć, oraz przeświadczenie, że natura ludzka kształtuje się poprzez nowe doświadczenia, a niewiedza jest złem. ...

Pozytywizm
Czas, kiedy ceniono pracę, inicjatywę, przedsiębiorczość, a wartością stały się pieniądz i nauka. Pozytywizm rozwinął się w połowie XIX wieku, kiedy potęgą stał się kapitał, a wiodącą warstwą społeczną mieszczaństwo. Myśl pozytywistyczną zainicjowali August Comte, który swoje przekonania zawarł w książce Kurs filozofii pozytywnej, Herbert Spencer, twórca Systemu filozofii syntetycznej, a także Hipolit Taine, twórca determinizmu. Wielkie znaczenie miała wiedza empiryczna, naukowość, odrzucono metafizykę i mistycyzm. W Polsce pozytywizm odbił się głównie na literaturze, głosząc pracę u podstaw, pracę organiczną, utylitaryzm sztuki, praktycyzm, i emancypację kobiet. Twórcami pozytywistycznymi byli: Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz, Eliza Orzeszkowa, Maria Konopnicka i Adam Asnyk. Natomiast do europejskich autorów należą: Stendhal, Honore de Balzac, Gustaw Flaubert, Karol Dickens, Fiodor Dostojewski i Lew Tołstoj. Bardzo ważnym kierunkiem w pozytywizmie był naturalizm, a twórcą tego terminu był Emile Zola. Wież Eiffla w Paryżu stała się najbardziej kontrowersyjnym i największym osiągnięcie pozytywizmu, który stawiał na koncepcje synkretyczne i stosowanie nowych konstrukcji i materiałów. Pozytywizm Nazwa "pozytywizm", określa epokę, która rozwijała się pomiędzy Romantyzmem, a Młodą Polska. W myśl obowiązujących zasad poglądy ówczesnej epoki były najczęściej realistyczne lub naturalistyczne. Cechą charakterystyczną pozytywizmu było zaangażowanie w ideologię. Stosunek pozytywistów do romantyków nie był potępiającym, mimo, że traktowali ich oni niechętnie "Młodzi" występowali przede wszystkim przeciw romantycznemu światopoglądowi, zwłaszcza przeciw jego poglądom w polityce. Pozytywizm nałożył na pisarzy obowiązek użyteczności. Wymagano by pisarz zajmował się problematyka społeczną, a za najlepszą formę przekazu uznano powieść. Pozytywiści dokonali także cenzury literatury romantycznej, wybierając z niej tych twórców i te dzieła, które mogły okazać się wartościowe dla ich własnego światopoglądu. Znamienną cechą pozytywizmu jest jego anistycyzm, rezygnacja z problematyki metafizycznej z poszukiwania przyczyn i celów zjawisk, oraz niechęć do indywidualizmu i spekulacji. ...


Lista plików serwisu